İçeriğe geç

Hasta Rehberi

İnvaziv prenatal tanı: hangi genetik test, ne için?

CVS, amniyosentez veya kordosentez ile alınan örnek tek bir teste değil, farklı tipte genetik analizlere gönderilebilir. Her testin amacı, süresi ve gösterdiği farklı; doğru kombinasyon klinik tabloya göre belirlenir. Bu sayfa, sık kullanılan testleri yan yana karşılaştırıyor.

Genel karşılaştırma

Bu tablo bir özettir; her testin detayı aşağıda kartlarda açıklanmıştır.

Test Süre Neyi gösterir Hangi prosedürden
FISH 1–2 gün Hedeflenen anöploidiler/mikrodelesyonlar
CVS Amniyosentez Kordosentez
Direkt preparasyon 2–3 gün Hızlı klasik karyotip (düşük çözünürlük)
CVS
Karyotip ~2 hafta Tüm kromozomlar — sayı + büyük yapı
CVS Amniyosentez Kordosentez
Kromozomal mikroarray (aCGH) ~2 hafta Küçük delesyon/duplikasyon, mikrodelesyon sendromları
CVS Amniyosentez Kordosentez
WES (Tüm-Ekzom Dizileme) 3–6 hafta Tek gen hastalıkları (nokta mutasyonlar)
CVS Amniyosentez Kordosentez
Metilasyon testleri 2–4 hafta Imprinting bozuklukları (epigenetik)
CVS Amniyosentez Kordosentez

Her test detayda

FISH

Floresan in situ hibridizasyon

Süre: 24–48 saat
Neyi gösterir
Hedeflenen kromozomlardaki sayı anomalileri (genelde 13, 18, 21, X, Y) veya spesifik mikrodelesyonlar (örn. 22q11.2 / DiGeorge).
Avantaj
Çok hızlı sonuç. İleri gebelik haftasında zamanla yarışılan olgularda ve aileyi uzun bekleyişten korumak için kritik.
Sınırlama
Yalnızca hedeflenen kromozom/bölgeleri görür; geri kalanını kaçırır. Tek başına yeterli değildir.
Klinik kullanım
Genelde karyotip veya aCGH ile birlikte istenir — sonuç beklerken aileye hızlı ön bilgi.
Hangi prosedürden
CVS Amniyosentez Kordosentez

Direkt preparasyon

CVS örneğinden hızlı karyotip

Süre: 48–72 saat
Neyi gösterir
Hızlıca elde edilen klasik kromozom analizi (bölünmekte olan sitotrofoblast hücrelerinden anında metafaz preparatı).
Avantaj
Klasik kültürlü karyotipten çok daha hızlı.
Sınırlama
Çözünürlük düşüktür (band sayısı az). Mozaisizm ve plasenta-fetus uyumsuzluğu (CPM) yorumu sınırlı; uzun süreli kültürle birlikte değerlendirilmelidir.
Klinik kullanım
Yalnızca CVS'den yapılır (sitotrofoblast aktif bölünür). Standart pratikte uzun süreli kültür karyotipi ile birlikte istenir.
Hangi prosedürden
CVS

Karyotip

Klasik kromozom analizi (kültür kaynaklı)

Süre: 10–14 gün
Neyi gösterir
Tüm 23 çift kromozomun sayı + büyük yapısal incelemesi: anöploidiler, translokasyon, inversiyon, büyük (~5–10 Mb üzeri) delesyon/duplikasyonlar.
Avantaj
Geniş kapsam; aCGH'ın göremediği dengeli translokasyonları (kopya sayısı değişmez ama segment yer değiştirir) yakalar.
Sınırlama
5–10 Mb altı değişiklikleri göstermez — mikrodelesyon sendromları, küçük CNV'ler kaçar.
Klinik kullanım
Klasik referans testi. Yapısal anomalili fetüste yerini aCGH'a bırakmaya başladı; dengeli translokasyon şüphesi varsa hâlâ standart.
Hangi prosedürden
CVS Amniyosentez Kordosentez

Kromozomal mikroarray (aCGH)

Array Comparative Genomic Hybridization

Süre: 10–14 gün
Neyi gösterir
Yüksek çözünürlüklü kopya sayısı analizi. Küçük delesyon/duplikasyonlar, mikrodelesyon sendromları (DiGeorge, Williams, Prader-Willi vb.).
Avantaj
Karyotipten yaklaşık 100 kat hassas. Uluslararası rehberler (ACOG, SMFM, ISPD) yapısal anomalili fetüste birinci tercih olarak öneriyor.
Sınırlama
Dengeli translokasyonları göstermez (kopya sayısı değişmez). Tek baz mutasyonlarını saptamaz. Bilinen klinik önemi belirsiz varyantlar (VUS) sonuçta yer alabilir; yorumlama deneyim gerektirir.
Klinik kullanım
Modern standart. Yapısal anomalili fetüste veya yüksek riskli tarama sonrası birinci tercih.
Hangi prosedürden
CVS Amniyosentez Kordosentez

WES (Tüm-Ekzom Dizileme)

Whole Exome Sequencing

Süre: Standart: 3–6 hafta · Hızlı (rapid): 5–10 gün
Neyi gösterir
Tüm protein kodlayan genlerdeki (~%2 genom) tek baz mutasyonları. Klinik önemli mutasyonların yaklaşık %85'i bu bölgededir.
Avantaj
Karyotip + aCGH normal çıktığında tek gen hastalıklarını saptayabilen yöntem. Tek bir testte yüzlerce sendromu kapsayabilir.
Sınırlama
Yorumlama kompleks; VUS (klinik önemi belirsiz varyant) bulgular sıktır. Tüm intronik/regülatör bölgeleri kapsamaz. Etik konular (insidental bulgular, ileri yaşta açığa çıkacak hastalıklar) önceden konuşulmalı.
Klinik kullanım
Yapısal anomalili fetüste karyotip + aCGH normal → WES düşünülür. Tipleri: trio WES (anne + baba + fetüs — de novo mutasyon ayrımı için altın standart), singleton WES (sadece fetüs), rapid WES (yoğun klinik durumlar).
Hangi prosedürden
CVS Amniyosentez Kordosentez

Metilasyon testleri

Imprinting bozuklukları için epigenetik analiz

Süre: 2–4 hafta
Neyi gösterir
DNA metilasyon paterninin spesifik bölgelerdeki anomalilerini saptar — imprinting (damgalama) bozukluklarını gösterir.
Avantaj
Klasik genetik testlerin saptayamadığı epigenetik bozuklukları (Beckwith-Wiedemann, Prader-Willi, Angelman, Silver-Russell, Temple sendromu) gösterir.
Sınırlama
Yalnızca spesifik klinik şüphe varsa istenir; geniş tarama testi değildir. Her sendrom için ayrı bölge/yöntem gerekebilir.
Klinik kullanım
Hedefli klinik şüphede istenir — örn. omfalosel + makrosomi (Beckwith-Wiedemann), büyüme geriliği + diğer bulgular (Silver-Russell). Yöntemler: MS-MLPA, MS-PCR.
Hangi prosedürden
CVS Amniyosentez Kordosentez

Hangi test ne zaman? Tipik karar akışı

Tek bir "doğru kombinasyon" yoktur — klinik tablo, ultrason bulguları ve aile öyküsü birlikte değerlendirilir. Pratikte sık görülen senaryolar:

1

Standart anöploidi şüphesi (yüksek riskli tarama, ileri maternal yaş)

FISH (hızlı ön bilgi) + karyotip veya aCGH (geniş kapsam). Modern yaklaşımda aCGH öne çıkıyor.

2

Ultrasonda yapısal anomali (izole bulgu)

aCGH birinci tercih. Normal çıkarsa ve klinik şüphe sürerse WES gündeme gelebilir.

3

Çoklu yapısal anomali / sendrom şüphesi

aCGH + Trio WES birlikte planlanabilir. Trio (anne+baba+fetüs) de novo mutasyonu ayırt etmek için kritik.

4

Spesifik imprinting bozukluğu şüphesi

Hedefli metilasyon testi — örn. omfalosel + makrosomi bulgularında Beckwith-Wiedemann için 11p15 metilasyonu.

5

Bilinen aile öyküsü (tanımlanmış mutasyon)

Hedefli gen testi / spesifik panel — önceden bilinen mutasyona odaklanan tek-gen veya küçük panel analizi (çok daha hızlı + maliyet etkin).

Sık sorulanlar

Bütün testleri her örnekten yapabilir miyim?

Teknik olarak CVS, amniyosentez ve kordosentezden tüm testler yapılabilir (direkt preparasyon hariç — yalnızca CVS'den). Ama tüm testleri rutin istemek doğru değildir; klinik tabloya göre doğru kombinasyonu seçmek hem maliyet hem yorumlama açısından önemlidir.

FISH ve karyotip ikisi de gerekli mi?

Birbirinin yerine geçmezler. FISH hızlı ama dar; sadece hedeflenen kromozomları gösterir. Karyotip (veya aCGH) tüm kromozomları kapsar ama günlerce sürer. İkisini birlikte istemek, sonuç beklerken aileye hızlı ön bilgi vermek için klasik bir kombinasyondur.

aCGH varken karyotipe hâlâ gerek var mı?

Çoğu olguda hayır — modern rehberler aCGH'ı birinci tercih olarak öneriyor. İstisna: dengeli translokasyon şüphesi (örn. ailede tekrarlayan düşük, kromozom anomalisi tanısı olan kardeş). aCGH dengeli translokasyonları göremediği için bu durumlarda karyotip hâlâ standart.

WES'i her ailede istemek mantıklı mı?

Hayır. WES geniş bir test; klinik önemi belirsiz varyantlar (VUS) sıkça çıkar ve aileye stres yaratabilir. Tipik endikasyon: yapısal anomalili fetüste karyotip + aCGH normal kalmış, klinik şüphe sürüyor. Etik konular (insidental bulgular, ileri yaşta açığa çıkacak hastalıklar) önceden konuşulmalı.

Sonuç ne kadar sürer — toplam bekleyiş?

Hızlı testler (FISH) 1–2 gün, karyotip ve aCGH ~2 hafta, WES 3–6 hafta (rapid WES 5–10 gün). Birden fazla test istenirse, sonuçlar genelde sıralı gelir; ilk sonuç (FISH) endişeyi azaltır, ardındaki testler kapsamı genişletir.

İlgili rehberler

İlgili işlemler